امام علی بن موسی‌الرضا(ع)، فرزند موسی بن جعفر(ع) و نجمه خاتون، امام هشتم شیعیان دوازده‌امامی و از نسل پیامبر اسلام(ص) است. نقل مشهور، ولادت او را ۱۱ ذی‌قعده ۱۴۸ هجری قمری در مدینه می‌داند، هرچند سال‌ها و روزهای دیگری نیز گزارش شده است. کنیه او ابوالحسن و لقب مشهورش «رضا» است. پس از شهادت موسی کاظم(ع) در سال ۱۸۳ هجری قمری، بر پایه وصیت پدر، امامت شیعیان را عهده‌دار شد و در دوره هارون و مأمون عباسی زندگی کرد. در سال‌های نخست امامت، به تعلیم دینی، پاسخ‌گویی فقهی و اعتقادی، تربیت شاگردان، سامان‌دهی شبکه وکلا و مقابله با واقفیه پرداخت؛ جریانی که مرگ موسی کاظم(ع) و امامت او را انکار می‌کرد. او با وجود فشار سیاسی، از قیام مسلحانه کناره گرفت و جایگاه علمی شیعه امامی را تثبیت کرد. پس از پیروزی مأمون بر امین و گسترش شورش‌های علوی، مأمون برای کنترل بحران سیاسی و جلب حمایت شیعیان، امام رضا(ع) را از مدینه به مرو فراخواند. این سفر در سال ۲۰۰ یا آغاز ۲۰۱ هجری قمری انجام شد و مسیر آن از بصره، اهواز، فارس، نیشابور، طوس و سرخس به مرو گزارش شده است. در نیشابور، حدیث سلسله‌الذهب از او نقل شد. مأمون ابتدا خلافت و سپس ولایتعهدی را پیشنهاد کرد و امام، پس از امتناع و با اکراه، آن را پذیرفت؛ مشروط بر اینکه در عزل و نصب، قضاوت و امور حکومتی دخالت نکند. این انتصاب در رمضان ۲۰۱ هجری قمری اعلام شد، نام او بر سکه و خطبه آمد و رنگ رسمی از سیاه عباسی به سبز تغییر یافت. این تصمیم با اعتراض عباسیان بغداد روبه‌رو شد و آنان ابراهیم بن مهدی را به خلافت برگزیدند. در مسیر بازگشت مأمون به بغداد، فضل بن سهل در سرخس کشته شد و اندکی بعد امام رضا(ع) در طوس بیمار شد و در آخر صفر ۲۰۳ هجری قمری درگذشت. بسیاری از منابع شیعه و برخی منابع اهل سنت، مرگ او را ناشی از مسمومیت دانسته‌اند و منابع شیعه، مأمون را مسئول آن معرفی می‌کنند. پیکر او در سناباد، کنار قبر هارون‌الرشید، دفن شد. بعدها بر مزار او حرم مطهر رضوی ساخته شد و پیرامون آن شهر مشهد، به معنای محل شهادت، شکل گرفت. جایگاه علمی او در فقه، کلام، حدیث، مناظره و طب برجسته است و شاگردان و وکلایش در گسترش تشیع در ایران، به‌ویژه خراسان و قم، نقش مهمی داشتند. پس از او، امامت به فرزندش محمد تقی(ع) رسید و با وجود بحث درباره خردسالی او، اکثریت شیعه امامتش را پذیرفتند.